و مراد از جمله * ( « إِذا قَوْمُكَ مِنْه يَصِدُّونَ » ) * مذمت قريش است ، چون كلمه « يصدون » به كسره صاد - به معناى « يضجون - ضجه و خنده مىكنند » مىباشد ، و معلوم مىشود قريش وقتى شنيدند كه قرآن به داستان عيسى ( ع ) مثل مىزند ، آن را مسخره كردند . البته كلمه « يصدون » به ضمه صاد هم قرائت شده كه به معناى « يعرضون - اعراض مىكنند » مىباشد ، و اين قرائت با جمله بعدى سازگارتر است . * ( « وَقالُوا أآلِهَتُنا خَيْرٌ أَمْ هُوَ » ) * - استفهام در اين آيه انكارى است ، و معنايش اين است كه : آيا خدايان ما بهتر است يا پسر مريم ، گويا چون از قرآن شنيده‌اند كه نام مسيح را برده ، و نعمت و كرامت خداى را بر او شمرده ، آن را ناديده گرفته‌اند ، و مسيح را از ديد مسيحيت كه او را خدا و پسر خدا مىپنداشتند با آلهه خود مقايسه كردند و در رد دعوت رسول خدا ( ص ) بر توحيد گفته‌اند : خدايان ما بهتر از مسيح است . و اين نوع جدال سخيفترين جدالها است ، چون از آن بر مىآيد كه گويا خواسته‌اند بگويند اوصافى كه در قرآن براى مسيح آمده اصلا قابل اعتناء نيست ، و اگر مسيح قابل اعتنايى باشد مسيح از نظر نصارى است ، و آن هم قابل مقايسه با خدايان ما نيست ، و خدايان ما بهتر از او است . * ( « ما ضَرَبُوه لَكَ إِلَّا جَدَلًا » ) * - يعنى تو را با جمله * ( « أآلِهَتُنا خَيْرٌ أَمْ هُوَ » ) * مواجه نكردند مگر از در جدل ، و خواسته‌اند بدان وسيله مثل مذكور را باطل كنند ، هر چند كه حق باشد * ( « بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ » ) * يعنى آنان بطور قطع مردمى ثابت در خصومت و مصر بر آنند . * ( « إِنْ هُوَ إِلَّا عَبْدٌ أَنْعَمْنا عَلَيْه » ) * - اين جمله رد مطلبى است كه از گفتار مشركين استفاده مىشود كه گفتند : * ( « أآلِهَتُنا خَيْرٌ أَمْ هُوَ » ) * چون به طورى كه خواهد آمد از اين سخن برمىآيد كه خواسته‌اند بگويند مسيح ، إله نصارى است . و جمله مورد بحث در رد آن مىفرمايد مسيح تنها بنده اى بود كه ما بر او انعام كرديم . زمخشرى در تفسير كشاف و عده زيادى ديگر از مفسرين از ابن عباس و ديگران نقل كرده‌اند كه در تفسير آيه گفته‌اند : وقتى رسول خدا ( ص ) آيه « إِنَّكُمْ وَما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّه حَصَبُ جَهَنَّمَ » « 1 » كه عليه قريش است تلاوت كرد ، قريش سخت در خشم شدند . و ابن الزبعرى گفت : اى محمد تنها ما و خدايان ما هيزم جهنمند ، و يا خدايان همه امتها ؟ فرمود : هم شما و هم خدايان شما ، و هم همه امتها مشمول اين آيه‌اند . ابن الزبعرى گفت : به پروردگار كعبه سوگند كه الآن در بحث بر تو غلبه مىكنم براى اينكه

--> ( 1 ) سوره انبياء ، آيه 98 .